Bruggsmiðjan

Þá er kominn pistill um sögu bjórgerðar!

Rætur bjórsins ná lengra en flestir halda. Það er talið út frá aldagömlum leirtöflum að bjórgerð hafi hafist árið 6000 f.kr., þegar Súmerar uppgötvuðu gerjun. Hjá Babýlóníumönnum og Egyptum þróaðist bjórgerð mikið, og er talið að árið 4000 f.kr. hafi verið bruggaðar a.m.k. 16 tegundir af bjór í Babýlóníu einni saman.  

Á miðöldum var bjórinn framleiddur bæði í heimahúsum og í klaustrum. Bruggunin í heimahúsum var yfirleitt frumlegri og var þá yfirleitt stór þáttur í lífi fólks. Á þessum  tíma var drykkjarvatn oftar en ekki varasamt. Gerjun veldur erfiðleikum fyrir sjúkdómsvaldandi bakteríur að vaxa. Þess vegna var bjór drukkinn af öllum á heimilinu, einnig börnunum. Munkarnir vildu hinsvegar að klaustrin væru sjálfum sér næg um mat og drykk. Í hitanum í suður evrópu t.d. á Ítalíu og Spáni, ræktuðu munkarnir vínber og framleiddu vín úr þeim. En þegar norðar var komið, norður fyrir alpana, þá var loftslagið hentugra bjórgerð. Kirkjan og klaustrin voru á þessum tíma vagga rannsókna og lærdóms, það tók því ekki langan tíma áður en bjórgerð varð að vísindagrein innan klaustursins. Þessi bruggunuarhefð munka er ennþá hægt að finna í dag og eru mörg munkabrugghús enþá starfandi í dag. Nálægt Munchen, höfuðborg Bæjaralands í Þýskalandi, (Munchen þýðir einmitt “munkur”) er að finna einhverja elstu bruggverksmiðju í heimi, eða frá því í kringum 1040.

Það má segja að á miðöldum hafi verið byrjað að brugga bjór í líkingu við þann sem við þekkjum í dag. Sú breiting sem verður á bjórnum er tilkoma humla. Fljótlega urðu humlar ráðandi bragðefni og gaf bjórnum þennan biturleika sem við könnumst svo vel við í dag. Önnur ástæða var fyrir vinsældum humla og það var að þeir hamla vexti á bakterium sem gerir það að verkum að bjórinn geymist betur.

Munkarnir héldu mikið til í bæversku ölpunum. Þar gátu þeir stundað sín vísindi í friði. Munkarnir tóku á það ráð að grafa bjórkjallara langt niður í bergið þar sem hægt var að geyma ís frá bæði ám og vötnum. Þessir kjallarar voru einnig notaðir til að geyma bjórinn sérstaklega yfir sumartímann. Það kom síðan fljótlega í ljós að bjórinn sem var geymdur niðri í köldu berginu geymdist betur og var stöðugri. Bjórinn fékk þess vegna nafnið eftir þýska orðinu Lager.

Í dag eru til óteljandi gerðir af bjór. Grunnaðferðin er þó alltaf svipuð: Malt, sem er sætur vökvi, er búið til úr vatni og byggi. Það er bragðbætt með humlum og látið gerjast með geri. Þrjú mikilvægustu stigin í bjórframleiðslu eru þurrkun byggsins, bruggun (þegar fínmulið byggið verður að malti) og gerjun (þar sem ger breytir sykri í maltinu í áfengi og koltvísýring). Eftir bruggun getur bragðið af bjórnum enn breyst. Síðan er bjórinn síaður og verður þá skínandi tær. Þá er bjórinn tilbúinn á tunnur/kúta, flöskur eða dósir. Grunnaðferðin við bjórframleiðslu er einföld, en það eru fjöldi smáatriða sem gerir hvern bjór sérstakan og þar með bjórframleiðsluna flóknari.Bjór sagan á Íslandi er í einu orði stutt.

Á Íslandi var bannað að selja bjór í 74 ár eða frá 1915 til 1989. Saga bjórbannsins hófst 1. janúar 1915 þegar stjórnvöld samþykktu lög sem bönnuðu innflutning og sölu áfengis, þar á meðal bjórs. Meðan bannað var að selja áfengi var mikið um smygl á áfengi og heimabrugg var algengt. Árið 1933 var áfengisbannið afnumið í þjóðaratkvæðagreiðslu og sú breyting tók gildi 1935. Bruggun og sala áfengs bjórs var þó ekki leyfð og stóð það bann til 1. mars 1989. Daginn eftir seldust 340.000 bjórdósir á Íslandi. Eftir að banninu var aflétt urðu miklar breytingar á skemmtanalífi Íslendinga. Krár spruttu upp eins og gorkúlur, einkum í gamla miðbænum í Reykjavík, síðan þá hefur næturlífið þar verið með því fjörugasta sem þekkist í evrópu og þótt víðar væri leitað.

Á Íslandi eins og í flestum öðrum löndum eru strangar reglur hvað varðar áfeng. Þar er átt við bæði framleiðslu og sölu  Á Íslandi er aðeins hægt að kaupa sterkan bjór í sérstökum búðum sem selja vín og sterka drykki, eins og kannski flestir vita. En í mörgum öðrum löndum er bjór seldur í matvörubúðum. Bretar vernda sína eigin bjórframleiðslu með því að takmarka fjölda tegunda sem seldar eru á krám en Þjóðverjar hafa hina frægu reglugerð Reinheitsgebot sem stýrir því hvernig bjór er bruggaður. Bjór er þjóðardrykkur í Belgíu og þess vegna eru engar slíkar reglur um bjórframleiðslu. Þess vega er mesta úrval af bór í heiminum að finna í Belgíu.

En þrátt fyrir mismunandi hefðir og mismunandi reglur á þá hefur bjór alltaf verið vinsæll í öllum germönsku löndunum og mun sennilega vera það í fleiri þúsund ár í viðbót.